Çocuk ve ergen adli vakalarda karışıldığı iddia olunan suç tipleri ile benlik saygısı ve depresif belirtiler arasındaki ilişki
Selma Tural Hesapcioglu
Makale No: 7   Makale Türü:  Kısa Araştırma
Amaç: Bu araştırmada “suçlu çocuk yoktur, suça sürüklenen çocuk vardır” fikrinden yola çıkılarak farklı suçlar isnat edilerek Çocuk Ergen Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Polikliniğine getirilen çocuk ve ergenler depresyon, benlik saygısı ve çeşitli sosyodemografik faktörler açısından incelenmiştir.

Yöntem: Şubat 2012-Şubat 2013 tarihleri arasında Muş Devlet Hastanesi Çocuk ve Ergen Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Polikliniğine adli psikiyatrik muayene amacıyla getirilen, işlemiş oldukları iddia edilen suçlara yönelik cezai ehliyeti olup olmadığı sorulan çocuk ve ergenlerin dosyaları geriye dönük olarak taranmıştır. Hırsızlık, kasten yaralama ve terör örgütü propagandası yapma suçlamalarıyla getirilen çocuklar üç grubu oluşturmuştur. Çocuklar için Depresyon Ölçeği (ÇDÖ) ve Coopersmith Benlik Saygısı Ölçeği (CBSÖ) puanları karşılaştırılmıştır.

Bulgular: Gruplar arasında ÇDÖ ve CBSÖ puanları arasında farklılık olduğu izlenmiş, yapılan post hoc karşılaştırmalarda kasten yaralama iddiası ile getirilen grubun ÇDÖ puanının diğer iki gruba göre daha düşük olduğu, CBSÖ puanının ise hırsızlık yaptığı iddiası ile getirilen gruptan anlamlı olarak daha yüksek olduğu, terör örgütü propagandası yapmış olma iddiası ile gönderilenlerden ise anlamlılığa yakın düzeyde yüksek olduğu saptanmıştır.

Sonuç: Olguların gönderilme nedenleri ile ÇDÖ ve CBSÖ puanları arasında farklılık olduğu izlenmektedir. Özellikle kasten yaralama iddiası ile gönderilenlerin depresif belirtilerinin daha az, benlik saygılarının daha yüksek olduğu, bu araştırmada izlenmektedir. Bu bulgu, aslında çocuk suçluluğunda çok farklı etiyolojilerin farklı suçlara yönlenme konusunda etkili olabileceğini düşündürmektedir.
Anahtar Kelimeler: Ergenler, çocuklar, depresyon, adli psikiyatri, çocuk suçluluğu, benlik saygısı
Düşünen Adam: Psikiyatri ve Nörolojik Bilimler Dergisi: 2017;30:331-337
Tüm Metin:

GİRİŞ

Suç, topluma zarar verdiği ya da tehlikeli olduğu yasa koyucular tarafından kabul edilen ve kanunda açık bir şekilde tanımlanan eylem ve hareketlerdir (1). Çocuk suçluluğu ise reşit olmayanın suçluluğu olarak tanımlanmaktadır. Türk Ceza Kanunu (TCK) 6. Maddesine göre çocuk henüz 18 yaşını doldurmamış kişidir. TCK 31. Maddesi çocukluğu, 0-12, 12-15, 15-18 olmak üzere üç yaş grubuna ayırmıştır. Buna göre fiili işlediği sırada 12 yaşını doldurmamış kişilerin ceza sorumluluğu yoktur. Fiili işlediği sırada 12 yaşını bitirmiş ancak 15 yaşını doldurmamış olan kişinin, fiilin hukukî anlam ve sonuçlarını algılayamaması veya davranışlarını yönlendirme yeteneğinin yeterince gelişmemiş olması hâlinde ceza sorumluluğu yoktur. İşlediği fiilin hukukî anlam ve sonuçlarını algılama ve bu fiille ilgili olarak davranışlarını yönlendirme yeteneğinin varlığı hâlinde, bu kişiler hakkında cezada indirimler uygulanır. Eğer kişi fiili işlediği sırada 15 yaşını doldurmuş, 18 yaşını doldurmamış ise yine ceza süresinde indirim söz konusudur (2).

Tüm gelişmiş toplumlarda olduğu gibi ülkemizde de “suçlu çocuk” olmadığı, “suça sürüklenen çocuk” olduğu görüşü hâkimdir. Suça sürüklenen çocuklar, doğduklarından itibaren suçlu değildirler, yaşadıkları, onları suç işlemeye yatkın hale getirir. Fiziksel, duygusal ya da cinsel travmaya, ihmale maruz kalan çocuklar daha fazla hasar almamak için artık insanlara güvensizlik ve korku gözüyle bakmaya başlarlar (3). Yıllar içinde maruz kaldıkları ya da şahit oldukları çeşitli travmalar beyinlerinde nöral işlemlemeyi bozarken (4), onları daha saldırgan bir duruma getirebilir (5).

Çocuk ergenlerin suça sürüklenmesi, multifaktoriyel etiyolojiye bağlanmıştır; bireysel özelliklerin aile, akran ilişkileri, okul ortamı ve içinde yaşanılan toplumun özellikleri ile etkileşmesi sonucu ortaya çıkmaktadır (6). Suç işlemeye giden süreçte, bireysel faktörlerden en öne çıkanı, çocukluk döneminde davranım bozukluğu ile kendini gösteren antisosyal davranış kalıbıdır (7).

Antisosyal davranışın ailesel risk faktörleri ebeveyn gözetiminin zayıf olması, ebeveyn çatışması ve boşanması, evde antisosyal ebeveyn figürünün bulunması, annenin çocuğunu doğurduğu zamanki yaşı, düşük sosyoekonomik düzeyde, geniş ailede yaşamak, ebeveyn madde bağımlılığı, annenin ruhsal hastalığı, aile içi şiddet olduğu gösterilmiştir (8,9). Çocukluk dönemindeki bazı faktörler suç işlemedeki sürekliliği açıklayabilmektedir (3,10).

Yapılan araştırmaların büyük bir bölümünde çocuk suçluluğu bir bütün olarak ele alınmıştır (11). Ancak işlenmiş olan suç tipine göre farklı risk faktörlerini inceleyen araştırmalar az sayıda ve daha çok madde kullanımı ve cinsel suçlara yöneliktir (12-14). Örneğin madde kullanımının şiddet suçlarıyla ilişkili olduğu (15,16), suç işlemenin kronikleşmesinin yordayıcısı olduğu gösterilmiştir (17). Yapılmış araştırmalardan yola çıkarak farklı suçlara sürüklenen çocuklarda, farklı sosyodemografik özelliklerin olabileceği, bu çocukların depresif belirtiler ve benlik saygısı açısından da farklı olabileceği görüşü bu araştırmanın hipotezini oluşturmuştur.

Böylelikle bu araştırmada işlenmiş olduğu iddia edilen suçun niteliğine göre çocuk-ergenler gruplandırılarak sosyodemografik özellikler, depresyon ve benlik saygısı açısından incelenmiştir.

YÖNTEM

Araştırma Şubat 2012- Şubat 2013 tarihleri arasında Muş Devlet Hastanesi Çocuk ve Ergen Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Polikliniğine adli psikiyatrik muayene amacıyla getirilen, işlemiş oldukları iddia edilen suçların hukuki anlam ve sonuçlarını algılama ve davranışlarını yönlendirme yeteneğinin gelişip gelişmediği sorulan çocuk ve ergenlerin dosyaları geriye dönük taranarak yürütülmüştür. Psikiyatrik muayenesi yapılan olguların başvuran tüm okul çağı çocuklar için doldurulan Sosyodemografik Veri Formu, klinisyen tarafından, okuma yazma bilenlerin doldurduğu Çocuklar için Depresyon Ölçeği (ÇDÖ) ve Coopersmith Benlik Saygısı Ölçeği (CBSÖ) olgular tarafından doldurulmuştur. Bu süreçte adli psikiyatrik muayene için getirilen ancak formları dolduramamış olan 17 çocuğun dosyaları araştırmaya dahil edilmemiş, ölçekler uygulanmış olan toplam 129 olgu değerlendirmeye alınmıştır. Bu olgulardan 40’ı hırsızlık (%31.0), 39’u kasten yaralama (%30.2), 32’si terör örgütü propagandası yapmak gibi suçlar (%24.8), 18’i ise (%14.0) diğer suçlar nedeniyle gönderilmişlerdir. Diğer suçlar mala zarar verme, ehliyetsiz araç kullanma, parada sahtecilik, çocuğun nitelikli cinsel istismarı, şantaj ve kamu kurumu aleyhine dolandırıcılıktır. İstatistiksel değerlendirmeler hırsızlık, terör ve kasten yaralama suçlarına karışmış oldukları iddia edilen çocuk-ergenlerin verileri kullanılarak yapılmıştır. Farklı suç işlemiş olduğu iddia edilen diğer 18 olgu istatistiksel analizlere alınmamıştır.

Ölçekler

Sosyodemografik Veri Formu: Çocuk ve Ergen Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Polikliniğine getirilen her çocuk için rutin doldurulan, yarı yapılandırılmış bir görüşme formudur. Olgulara ait yaş, cinsiyet, eğitim durumu, anne babalarına ait yaş, eğitim durumu, meslek, sigara kullanım özellikleri, akraba olup olmadıkları, kardeş sayısı, olgunun kaçıncı çocuk olduğu, evin kira olup olmadığı, evde kaç kişi yaşadıkları, sigara ve diğer madde kullanımları, çalışma durumlarını içermektedir.

Çocuklar için Depresyon Ölçeği (ÇDÖ): 6-17 yaş arası çocukların kendini değerlendirme ölçeğidir. Çocukluk depresyonunu araştırmada kullanılmaktadır (18). Bu ölçeğin Türkçeye uyarlaması 1991 yılında Öy (19) tarafından yapılmıştır. Ölçek 27 maddeden oluşmakta ve her madde için üç değişik seçenek bulunmaktadır. Çocuktan son iki hafta için kendisine en uygun cümleyi seçmesi istenir. Kesim puanı 19 olarak belirlenmiştir.

Coopersmith Benlik Saygısı Ölçeği (CBSÖ): İki basamaklı yanıt çizelgesi üzerinden değerlendirilen 25 maddelik ölçek Coopersmith (20) tarafından geliştirilen bir kendini değerlendirme ölçeğidir. Bu ölçekten alınabilecek en düşük puan “0” en yüksek puan “100” olup, alınan puanlar yükseldikçe özsaygı da yükselmektedir. Türkiye’deki geçerlilik ve güvenilirlik çalışması Turan ve Tufan (21) tarafından yapılmıştır.

İstatistiksel Analiz

Araştırmada elde edilen veriler SPSS 17.0 programına girilerek istatistiksel değerlendirmeleri yapılmıştır. Gruplar arasında bazı sosyodemografik özellikler açısından karşılaştırmalar yapılırken ki kare testi kullanılmıştır. Olguların işlemiş oldukları iddia edilen suç tipine göre yaş, anne-baba yaşı, kardeş sayısı, doğum sırası, ÇDÖ ve CBSÖ puan ortalamaları açısından karşılaştırılması yapılırken, öncelikle Kolmogorov Smirnov testi uygulanmış, normal dağılıma uyan ölçümsel verilerin karşılaştırılmasında Varyans Analizi (ANOVA) testi uygulanmıştır. ÇDÖ ve CBSÖ puan ortalamalarının gruplar arasında farklılık gösterdiği izlenmiştir. Post hoc karşılaştırma amacıyla Tukey HSD testi uygulanmıştır. Normal dağılıma uymayan ölçümsel veriler Kruskall Wallis Varyans Analizi ile gruplar arasında karşılaştırılmıştır.

BULGULAR

Suça sürüklenen çocukların yaşları açısından aralarında anlamlı farklılık bulunmamıştır (p=0.90). İşlemiş oldukları iddia edilen suçlara göre olguların sosyodemografik özellikleri Tablo 1’de sunulmuştur (Tablo 1).

Hırsızlığa karıştığı iddia olunan çocuklardan 3’ünün anne babası ayrı yaşıyor, 5’inin babası vefat etmiş, 2’sinin babası cezaevinde idi. Kasten yaralama suçuna karıştığı iddia olunan çocuklardan 3’ünün anne babası ayrı yaşıyor, 1’inin annesi, 3’ünün babası vefat etmiş, 1’inin babası cezaevinde, 2’sinin de babasının iki eşi vardı. Terör ile ilişkili suçlara karıştığı iddia olunan çocuklardan 1’inin anne babası ayrı yaşıyor, 1’inin annesi, 1’inin babası vefat etmiş, 1’inin babası cezaevinde, 2’sinin de babasının iki eşi vardı.

Olgular işlemiş oldukları iddia edilen suç tipine göre yaş, anne- baba yaşı, kardeş sayısı, doğum sırası, ÇDÖ ve CBSÖ puan ortalamaları açısından karşılaştırılmışlardır. Sonuçlar Tablo 2’de sunulmuştur. ÇDÖ ve CBSÖ puan ortalamaların gruplar arasında istatistiksel olarak farklı olduğu görülmüştür. Yapılan Tukey HSD post hoc analizi ile hangi gruplar arasında farklılık olduğu saptanarak Tablo 3’te sunulmuştur. Buna göre kasten yaralama iddiasıyla gönderilen grubun ÇDÖ puanları anlamlı şekilde hırsızlık ve terör örgütü propagandası yapma iddialarıyla gönderilen gruplardan daha düşüktür. CBSÖ puanları ise kasten yaralama grubunda hırsızlık iddiasıyla gönderilen gruptan anlamlı derecede, terör örgütü propagandası yapma iddiasıyla gönderilen gruptan da anlamlılığa yakın derecede daha yüksektir.

TARTIŞMA

Bu araştırmada işlenmiş olduğu iddia edilen suç tipine göre çocuk ve ergenler gruplandırılarak sosyodemografik özellikler, depresyon ve benlik saygısı açısından incelenmiştir.

Bu araştırmada işlemiş olduğu iddia edilen fiilin hukuki anlamını yeterince algılayıp algılayamadığı ve davranışlarını yönlendirme yeteneğinin yeterince gelişip gelişmediği sorulan ve farklı suçlar isnat edilerek polikliniğe gönderilen çocuklar incelenmiştir. Çocuk ergen ruh sağlığı ve hastalıkları polikliniklerine adli makamlarca gönderilen olguların çoğu çocuğun cezai ehliyetinin olup olmadığının değerlendirilmesi amacını taşır (22). Gönderilen olgular karıştıkları iddia edilen suç tiplerine göre gruplandırıldığında, gruplar arasında yaş, cinsiyet açısından farklılık olmadığı, çoğunluğunun erkek olduğu izlenmiştir. Erkeklerin genel olarak daha fazla suça karıştıkları (10,23), daha saldırgan suç işledikleri (24) literatürde bildirilmektedir. En sık suça karışma yaşlarının da 14-16 yaşlar olduğu bilinmektedir (10).

İstatistiksel olarak anlamlı olmasa da hırsızlık ve terör örgütü propagandası yapma suçları nedeniyle getirilen çocukların neredeyse üçte birinin okula devam etmediği izlenmektedir. Bunun bir nedeninin olguların düşük anne-baba eğitimi olan düşük sosyoekonomik düzeylerden gelmesi olabilir. Ancak araştırmalar suça karışan çocuk ve ergenlerin okuma yazma becerilerinin, alıcı ve ifade edici dil becerilerinin suça karışmamış akranlarından daha düşük olduğunu göstermektedir (25,26).

Her üç grupta da olguların neredeyse 1/4’ünün herhangi bir nedenle tek ebeveyniyle birlikte yaşadığı izlenmektedir. Aile işlevselliğinin bozuk olması, ebeveyn boşanması gibi kaotik aile durumlarının tekrarlayan suçlar işleme riskini arttırdığı daha önceki araştırmalarda gösterilmiştir (27-29). Bu araştırmada da ebeveyn kaybı, ebeveyn boşanması gibi tek ebeveynle yaşamayı gerektirecek durumların varlığı dikkat çekmektedir. Ayrıca tüm gruplarda babanın cezaevinde olduğu olgular da vardır.

Olguların ortalama kardeş sayıları 6’nın üstündedir. Kalabalık, çok çocuklu ailelerde yaşama tüm gruplar için geçerlidir. Araştırmalarda özellikle psikiyatrik hastalık saptanan, suça sürüklenen çocuk ve gençlerde 4 ve daha fazla kardeşe sahip olmanın sık olduğu gösterilmiştir (30). Geniş ailelerde yaşamak çocuğun suça sürüklenme riskini arttırmaktadır (31,32). Çok çocuklu ailelerde ebeveynin her çocuğa ayırabileceği vakit sınırlanmaktadır.

Tüm gruplarda %50’den fazla oranlarda sigara kullanımı olduğu görülmektedir. Sigara kullanımının çocukluk ve ergenlik döneminde suça sürüklenme ile yakından ilişkili olduğu bilinmektedir (33). Sigara kullanımı hem sağlık açısından hem de diğer madde kötüye kullanımları açısından risk oluşturmaktadır (34). Suça sürüklenen çocuklarda sigara kullanımının sosyal desteğin yetersiz oluşu ile ilişkili olduğu öne sürülmüştür (35).

Kasten yaralama suçu nedeniyle gönderilmiş olguların ÇDÖ skorları diğer iki gruptan anlamlı olarak daha düşüktür. CBSÖ skorları ise hırsızlık nedeniyle gönderilen gruptan daha yüksek izlenmiştir. Hem hırsızlık hem de terör örgütü propagandası yapma, çevrenin çocuğu yönlendirmesi ile gerçekleşen eylemler olabilir. Ancak ilk suçun kasten yaralama olması, daha çok bireyin duygu kontrolündeki zayıflık ile ilişkili olabilir. Dürtüsel davranışlar açısından değerlendirmek faydalı bir yaklaşım olabilir. Kronik suç işleme kariyerinde en sabit yordayıcının özellikle araç hırsızlığı olmak üzere hırsızlık olduğu gösterilmiştir (36). Eşyaya yönelik suç işleyenlerde kronik suçluluk sıklığı, şiddet içeren suç işleyenlerden 5 kat daha fazladır (36).

Cinsel saldırıda bulunmuş erkek suçlular üzerinde yapılan bir araştırmada, işlenmiş olan ilk suçu eşyaya yönelik olanların, ilk suçu şiddet içeren ve ilk suçu cinsel saldırı olanlara göre daha erken suç işlemeye başladıkları, daha uzun süre suç işledikleri, resmi suçlar işledikleri, daha psikopatik oldukları saptanmıştır (37). İlk suçu eşyaya yönelik olanların ilkokulda daha fazla problem yaşadıkları, ergenlikte daha fazla antisosyal davranış sergiledikleri, ilk suçlarından önce alkol ve madde kullanımının daha fazla olduğu görülmüştür.

Araştırmada incelenen üç grup birbirlerinden sosyodemografik özellikler açısından çok farklılık göstermese de iddia edilen ilk suçu kasten yaralama olan bireylerde depresif belirtilerin daha az, benlik saygılarının daha yüksek olduğu bu araştırmanın temel sonucudur.

Bu bulgu, aslında çocuk suçluluğunda çok farklı etiyolojilerin farklı suçlara yönlenme konusunda etkili olabileceğini düşündürmektedir. Farklı suç işleme iddiaları ile yargı sistemine giren çocuk ve ergenlerde işlemiş oldukları iddia edilen suç tipleri incelenerek bireye göre rehabilitasyon çalışmaları planlanabilir.

Araştırmanın geriye dönük olarak yapılmış olması nedeniyle, işlendiği iddia olunan suçun niteliğine etki edebilecek başka faktörler değerlendirilememiştir. Araştırmanın sadece hastaneye gönderilen, suça sürüklendiği iddia olunan çocuk ve ergenlerde yürütülmüş olması diğer bir kısıtlılığıdır.

Farklı suçlara sürüklenen çocuk ve ergenlerde farklı etiyolojilerin varlığını ortaya çıkarmak üzere, daha fazla faktörün değerlendirildiği, daha geniş örneklemli, ileriye dönük yapılacak araştırmalara ihtiyaç vardır.

Çıkar çatışması: Yazarlar çıkar çatışması beyan etmemişlerdir.

Finansal destek: Yazarlar finansal destek beyan etmemişlerdir.

KAYNAKLAR

1.Önder A. Ceza hukuku genel hükümler. C.1, İstanbul 1991; 6



2.Türk Ceza Kanunu (TCK). (2004) http://www.ceza-bb.adalet.gov.tr/mevzuat/5237.htm. Erişim tarihi: Haziran 25, 2016.



3.Huskey BL, Tomczak P. Trauma, psychiatric, substance use, and thought disorders among youth in the juvenile justice system and how to deal with them. Juv Fam Court J 2013; 64:29-40. [CrossRef]



4.Nemeroff CB. Paradise lost: The neurobiological and clinical consequences of child abuse and neglect. Neuron 2016; 89:892-909. [CrossRef]



5.Tural-Hesapçıoğlu S, Altıparmak F. Çocuklukta yaşanan ya da şahit olunan aile içi şiddet: Depresif belirtiler, benlik saygısı ve saldırganlık üzerine etkileri. Çocuk ve Gençlik Ruh Sağlığı Dergisi 2015; 22:5-16.



6.Church WT, Tomek S, Bolland KAY, Hooper LM, Jaggers J, Bolland JM. A longitudinal examination of predictors of delinquency: an analysis of data from the mobile youth survey. Child Youth Serv Rev 2012; 34:2400-2408. [CrossRef]



7.Muscatello MR, Scimeca G, Pandolfo G, Micò U, Romeo VM, Mallamace D, Mento C, Zoccali R, Bruno A. Executive functions and basic symptoms in adolescent antisocial behavior: a cross-sectional study on an Italian sample of late-onset offenders. Compr Psychiatry 2014; 55:631-638. [CrossRef]



8.Farrington DP, West DJ. The Cambridge study in delinquent development: a long-term follow-up of 411 London males. HJ Kerner, G Kaiser (Editors.). Kriminalität: Personlichkeit, Lebensgeschichte und Verhalten (Criminality: Personality, Behaviour and Life History). Berlin: Springer Berlin Heidelberg, 1990, 115-138.



9.Farrington DP, Jolliffe D, Loeber R, Stouthamer-Loeber M, Kalb LM. The concentration of offenders in families, and family criminality in the prediction of boys` delinquency. J Adolesc 2001; 24:579-596. [CrossRef]

10.Tural-Hesapçıoğlu S, Yeşilova H. Muş’ta çocuk-ergenlerde adli psikiyatrik değerlendirme: Suçu önlemeye bir bakış. Adli Tıp Dergisi 2012; 26:171-179. [CrossRef]



11.Young S, Taylor E, Gudjonsson G. Childhood predictors of criminal offending: results from a 19-year longitudinal epidemiological study of boys. J Atten Disord 2016; 20:206-213. [CrossRef]



12.van der Put CE, van Vugt ES, Stams GJ, Deković M, van der Laan PH. Differences in the prevalence and impact of risk factors for general recidivism between different types of juveniles who have committed sexual offenses (JSOs) and juveniles who have committed nonsexual offenses (NSOs). Sex Abuse 2013; 25:41-68. [CrossRef]



13.van Wijk APH, Blokland AA J, Duits N, Vermeiren R, Harkink J. Relating psychiatric disorders, offender and offence characteristics in a sample of adolescent sex offenders and non-sex offenders. Crim Behav Ment Health 2007; 17:15-30. [CrossRef]



14.Zakireh B, Ronis ST, Knight RA. Individual beliefs, attitudes, and victimization histories of male juvenile sexual offenders. Sex Abuse 2008; 20:323-351. [CrossRef]



15.Vaughn MG, DeLisi M, Beaver KM, Perron BE, Abdon A. Toward a criminal justice epidemiology: behavioral and physical health of probationers and parolees in the United States. J Crim Justice 2012; 40:165-173. [CrossRef]



16.Phillips MD. Assessing the impact of drug use and drug selling on violent offending in a panel of delinquent youth. J Drug Issues 2012; 42:298-316. [CrossRef]



17.DeLisi M, Angton A, Behnken MP, Kusow AM. Do adolescent drug users fare the worst? Onset type, juvenile delinquency, and criminal careers. Int J Offender Ther Comp Criminol 2015; 59:180-195. [CrossRef]



18.Kovacs M. The Children’s Depression Inventory (CDI). Psychopharmacol Bull 1985; 21:995-998.

19.Öy B. Child Depression Inventory: Reliability and validity study. Turk Psikiyatri Derg 1991; 2:132-136.



20.Coopersmith S. Self-esteem inventories. California. Consulting Psychologists Press. 1986



21.Turan N, Tufan B. Coopersmith Benlik Saygısı Envanteri’nin (SEI) geçerlik-güvenirlik çalışması. İstanbul 23. Ulusal Psikiyatri ve Nörolojik Bilimler Kongresi, 1987.



22.Bilginer Ç, Tural-Hesapçıoğlu S, Kandil S. Bir üniversite hastanesine adli psikiyatrik muayene amacıyla gönderilen çocuk ve ergenlerin değerlendirilmesi. Türkiye Klinikleri Adli Tıp Dergisi 2012; 9:20-27.



23.Goker Z, Tural-Hesapçıoğlu S, Sarp KS, Tanrıöver-Kandil S. KTÜ Tıp Fakültesi çocuk-ergen ruh sağlığı ve hastalıkları polikliniğine son iki yılda başvuran adli olguların değerlendirilmesi. Adli Tıp Dergisi 2006; 20:1-5.



24.Tisak MS, Tisak J, Baker ER, Graupensperger SA. Relations among victimization, witnessing, and perpetration of aggression: impact of gender among youth offenders. J Interpers Violence 2016 Jul 25. [Epub ahead of print] [CrossRef]



25.Hopkins T, Clegg J, Stackhouse J. Young offenders’ perspectives on their literacy and communication skills. Int J Lang Commun Disord 2016; 51:95-109. [CrossRef]



26.Snowling MJ, Adams JW, Bowyer-Crane C, Tobın V. Levels of literacy among juvenile offenders: the incidence of specific reading difficulties. Crim Behav Ment Health 2000; 10:229-241. [CrossRef]

27.Alarid LF, Montemayor CD, Dannhaus S. The effect of parental support on juvenile drug court completion and postprogram recidivism. Youth Violence Juv Justice 2012; 10:354-369. [CrossRef]



28.Baglivio MT, Jackowski K. Examining the validity of a juvenile offending risk assessment instrument across gender and race/ethnicity. Youth Violence Juv Justice 2013; 11:26-43. [CrossRef]



29.Demuth S, Brown SL. Family structure, family processes and adolescent delinquency: the significance of parental absence versus parental gender. J Res Crime Delinq 2004; 41:58-81. [CrossRef]



30.Aida SA, Aili HH, Manveen KS, Salwina WI, Subash KP, Ng CG, Muhsin AZ. Prevalence of psychiatric disorders among juvenile offenders in Malaysian prisons and association with socio-demographic and personal factors. Int J Prison Health 2014; 10:132-143. [CrossRef]



31.Wasserman GA, McReynolds LS, Schwalbe CS, Keating JM, Jones SA. Psychiatric disorder, comorbidity, and suicidal behavior in juvenile justice youth. Crim Justice Behav 2010; 37:1361-1376. [CrossRef]



32.Farrington D. Families and Crime. Wilson IQ and Petersilia J (Eds). Crime: Public Policy for Crime Control, 2nd ed., Institute of Contemporary Studies Press, Oakland, CA, 2002: p 129-148.



33.Chassin L. Juvenile justice and substance use. Future Child 2008; 18:165-183. [CrossRef]



34.Helstrom A, Bryan A, Hutchison KE, Riggs PD, Blechman EA. Tobacco and alcohol use as an explanation for the association between externalizing behavior and illicit drug use among delinquent adolescents. Prev Sci 2004; 5:267–277. [CrossRef]



35.Hershberger A, Zapolski T, Aalsma MC. Social support as a buffer between discrimination and cigarette use in juvenile offenders. Addict Behav 2016; 59:7-11. [CrossRef]



36.Svensson R. Strategic offences in the criminal career context. Br J Criminol 2002; 42:395-411. [CrossRef]



37.Harris DA. Age and type of onset of offending: results from a sample of male sexual offenders referred for civil commitment. Int J Offender Ther Comp Criminol 2013; 57:1226-1247. [CrossRef]

MAKALE GÖNDER
11. Ulusal Alkol ve Madde Bağımlılığı Kongresi
DÜŞÜNEN ADAM BROŞÜRLERİ
KAPAK
Creative Commons Lisansı

Düşünen Adam : Psikiyatri ve Nörolojik Bilimler Dergisi Creative Commons Alıntı-Gayriticari-Türetilemez 4.0 Uluslararası Lisansı ile lisanslanmıştır.
Düşünen Adam - Psikiyatri ve Nörolojik Bilimler Dergisi
Bakırköy Prof. Dr. Mazhar Osman Ruh Sağlığı ve Sinir Hastalıkları Eğitim ve Araştırma Hastanesi
Yayıncı
Yerküre Tanıtım ve Yayıncılık Hizmetleri A.Ş.