Gama-hidroksibütirat (GHB): Kötüye kullanımı yaygınlaşan bir madde
Urun Ozer, Mert Batmaz, Ibrahim Akbas
Makale No: 11   Makale Türü:  Editöre Mektup
Anahtar Kelimeler:
Düşünen Adam: Psikiyatri ve Nörolojik Bilimler Dergisi: 2017;30:73-74
Tüm Metin:

Sayın yayın yönetmeni,

Gama-hidroksibütirat (GHB) yapısal olarak gama-aminobutirik asit (GABA) ile ilişkili olan ve insan beyninde GABA’nın bir metaboliti olarak bulunan bir maddedir. İlk olarak 1960’lı yıllarda anestetik ajan olarak geliştirilmiş, sonraki yıllarda ise diyet takviyesi olarak ve büyüme hormonunu uyarıcı etkisinden dolayı vücut geliştirme alanında kötüye kullanımı bildirilmiştir. Seksenli yıllardan itibaren cinsel istek arttırıcı etkilerinden dolayı özellikle “club drug” olarak kullanılmaya başlanmış ve GHB akut zehirlenmesine ilişkin artan sayıda olgu bildirimlerine rastlanmıştır (1-4).

GHB, benzodiazepin ve barbituratlar gibi klasik sedatif-hipnotiklerle ortak bazı hücresel ve davranışsal etkiler göstermekle birlikte, ayrı bir nörotransmitter/nöromodülatör olarak işlev gördüğü ve bu nedenle apayrı bir farmakolojik ajan olarak kabul edilmesi gerektiği ileri sürülmektedir (3). Tipik zehirlenme belirtileri arasında sersemlik, konfüzyon, bradikardi, hipotermi, hipotansiyon, bulantı ve kusma sayılmaktadır (5). Yazında GHB kullanımına bağlı epileptik nöbet, solunum depresyonu, koma gibi yaşamı tehdit eden durumlar ve ölüm olayları da bildirilmiştir (4-6).

GHB son yıllarda özellikle bar, kulüp, parti ortamlarında alkol, ekstazi, kokain, amfetaminler gibi diğer psikoaktif maddelerle ile birlikte alınması ve cinsel saldırılarda kullanılması nedeniyle dikkatleri üzerine çekmiştir (3-7). Öfori, enerji verme, cinsel isteği ve sosyalliği artırma gibi etkileri, akşamdan kalmalık gibi artık etkilerin gözlenmemesi, üretim kolaylığı ve düşük fiyatlara satılması gibi nedenlerle tercih edildiği belirtilmektedir (8,9). Yazında özellikle gençler (9) ile homoseksüel ve biseksüel popülasyonda kullanımın yaygın olduğuna yer verilmiştir (10). Halk arasında dış ülkelerde “liquid ecstasy”, “liquid X”, “scoop”, “soap”, “salty water”, “grievous bodily harm”, “vita G” gibi isimlerle anılan GHB (3,7), Türkiye’de bilgimiz dahilinde “Ci (G)” olarak adlandırılmaktadır. Dış ülkelerde uzun yıllardır yazında yer bulmakla birlikte, Türkiye’de GHB kullanımına dikkat çekilmemiştir.

Günümüzde ülkemizde de GHB kullanımının giderek arttığı ve olası tehlikeler (4) göz önünde bulundurulduğunda, GHB kullanımının önlenebilmesi için psikoeğitimsel yaklaşımların geliştirilmesi ve yasal düzenlemelerinin yapılmasının, GHB kullanımının saptanabilmesi için laboratuvar tarama testlerini de içeren klinik parametrelerin belirlenmesinin, GHB’nin intoksikasyon ve yoksunluk bulgularının tam olarak ortaya konabilmesi için kapsamlı klinik araştırmaların yapılmasının ve klinisyenlerin GHB’nin etkileri konusunda bilgilendirilmesinin önemini hatırlatmak isteriz.

KAYNAKLAR

1.Wood DM, Brailsford AD, Dargan PI. Acute toxicity and withdrawal syndromes related to gamma-hydroxybutyrate (GHB) and its analogues gamma-butyrolactone (GBL) and 1,4-butanediol (1,4-BD). Drug Test Analy 2011; 3:417-425. [CrossRef]

2.Degenhardt L, Darke S, Dillon P. GHB use among Australians: characteristics, use patterns and associated harm. Drug Alcohol Depend 2002; 67:89-94. [CrossRef]

3.Nicholson KL, Balster RL. GHB: a new and novel drug of abuse. Drug Alcohol Depend 2001; 63:1-22. [CrossRef]

4.Anderson IB, Klm SY, Dyer JE, Burkhardt CB, Iknolan JC, Walsh MJ, Blanc PD. Trends in gamma-hydroxybutyrate (GHB) and related drug intoxication: 1999 to 2003. Ann Emerg Med 2006; 47:177-183. [CrossRef]

5.Liechti ME, Kunz I, Greminger P, Speich R, Kupferschmidt H. Clinical features of gamma-hydroxybutyrate and gamma-butyrolactone toxicity and concomitant drug and alcogol use. Drug Alcohol Depend 2006; 81:323-326. [CrossRef]

6.Okun MS, Boothby LA, Bartfield RB, Doering PL. GHB: an important pharmacologic and clinical update. J Pharm Pharm Sci 2001; 4:167-175.

7.Efeoğlu P, Dağlıoğlu N, Hilal A, Gülmen MK. Cinsel saldırılarda kullanılan ilaçlar: özellikleri ve toksikolojik incelemeleri. Archives Medical Review Journal 2013; 22:418-425.

8.Nemeth Z, Kun B, Demetrovics Z. The involvement of gamma-hydroxybutyrate in reported sexual assaults: a systematic review. J Psychopharmacol 2010; 24:1281-1287. [CrossRef]

9.Brunt TM, Koeter MW, Hertoghs N, van Noorden MS, van den Brink W. Sociodemographic and substance use characteristics of gamma hydroxybutyrate (GHB) dependent inpatients and associations with dependence severity. Drug Alcohol Depend 2013; 131:316-319. [CrossRef]

10.Palamar JJ, Halkitis PN. A qualitative analysis of GHB use among gay men: reasons for use despite potential adverse outcomes. Int J Drug Policy 2006; 17:23-28. [CrossRef]

Düşünen Adam - Psikiyatri ve Nörolojik Bilimler Dergisi
Bakırköy Prof. Dr. Mazhar Osman Ruh Sağlığı ve Sinir Hastalıkları Eğitim ve Araştırma Hastanesi
Yayıncı
Yerküre Tanıtım ve Yayıncılık Hizmetleri A.Ş.